http://bijhartjezwolle.nl/wp-content/uploads/2015/12/Blauw-grijs-vlak.jpgOMD_logo-met-BGL_RGB-Large-(100mm)

Warmondse Monumentendagen

9 en 10 september

 

Boeren, burgers, buitenlui

 Over Jannen met de pet en heren van stand

 

oude fotos winkels warmond 004 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Varen, Fietsen en Verpozen

bij molen, boer en buitenplaats

 

 

Programma zaterdag 09 september

Buitenplaats Vroenhof, Herenweg 52, Warmond

Open tuinen, Rondwandeling langs bijzondere bomen. Proeverij uit eigen tuin.

Geopend van 10.00 – 17.00 uur

 

Gratis rondvaart naar de Zwanburgermolen met salonboot Heere Schouten

Afvaart over de Koudenhoornbrug links vanaf 11.00 uur. Laatste afvaart om 16.00 uur

 

Zwanburgermolen, Zwanburgerpolder 3, Warmond

(aan de Leede, tegenover het dorp, direct ten zuiden van het Huys te Warmont)

Geopend van 11.00 – 17.00 uur

 

Het Oude Raadhuis, Dorpsstraat 36

Exposities. Geopend van 11.00 – 17.00 uur

 

“Het Koepeltje” van Bistro La Croûte, Park Groot Leerust

Geopend van 11.00 – 18.00 uur

 

Boerderij René en Fer Vergeer, Hemmeerpolder

Melkveeboerderij  Geopend van 10.00 – 16.00 uur

 

Zuivelboerderij Pennings, Hellegatspolder 1 te Warmond (aan het einde van de 3e Poellaan, Lisse)

Geopend van 10.00 - 16.00 uur

 

Kaasmuseum De Kaagse Boer, Julianalaan 29, De Kaag

Geopend van 10.00 – 18.00 uur

 

Fietstocht rondom de Kagerplassen

Volg de knooppunten - denk erom kleingeld mee te nemen voor de pont. Pinnen kan niet

 

Fietspont ’t Heen en Weertje, vanaf Hoogenboom, Julianalaan 72, Kaageiland

Vertrek ieder heel en half uur naar Camping 't Haasje. Vanaf 10.00 uur - 17.30 uur

 

Vrouw Vennemolen, Leidseweg 3, Oud Ade

Geopend.

 

Broekdijkmolen, Broekpolder 1, 2361 PA Warmond (Grote Sloot aan de noordrand van de Leidse Merenwijk)

Geopend van 10.00 – 17.00 uur 

 

Programma zondag 10 september

Buitenplaats Vroenhof, Herenweg 52, Warmond

Open tuinen, Rondwandeling langs bijzondere bomen. Proeverij uit eigen tuin.

Geopend van 10.00 – 16.00 uur

 

Gratis rondvaart naar de Zwanburgermolen met salonboot Heere Schouten

Afvaart over de Koudenhoornbrug links van 11.00 uur tot 16.00 uur

 

Zwanburgermolen, Zwanburgerpolder 3, Warmond

(aan de Leede, tegenover het dorp, direct ten zuiden van het Huys te Warmont)

Geopend van 11.00 – 17.00 uur

 

Het Oude Raadhuis, Dorpsstraat 36

Exposities en Warmondse cultuurmarkt. Geopend van 11.00 – 17.00 uur

 

“Het Koepeltje” van Bistro La Croûte, Park Groot Leerust

Geopend van 11.00 – 18.00 uur

 

Boerderij René en Fer Vergeer, Hemmeerpolder

Melkveeboerderij Geopend van 10.00 – 16.00 uur 

 

Kaasmuseum De Kaagse Boer, Julianalaan 29, De Kaag

Geopend van 10.00 – 18.00 uur

 

Fietstocht rondom de Kagerplassen

Volg de knooppunten - denk erom kleingeld mee te nemen voor de pont. Pinnen kan niet

 

Fietspont ’t Heen en Weertje, vanaf Hoogenboom, Julianalaan 72, Kaageiland

Vertrek ieder heel en half uur naar Camping 't Haasje.

Vanaf 10.00 uur - laatste afvaart 17.30 uur

 

Vrouw Vennemolen, Leidseweg 3, Oud Ade. Geopend

 

Broekdijkmolen, Broekpolder 1, 2361 PA Warmond (Grote Sloot aan de noordrand van de Leidse Merenwijk). Geopend van 10.00 – 17.00 uur

 

Inhoud boekje:

 

  1. Boeren, Burgers en Buitenlui Over Jannen met de pet en heren van stand

blz. 5 t/m …

 

2.      Fietstocht Warmond en om de Kagerplassen                           blz. ... t/m ...

            Beschrijving bezienswaardigheden


Advert  Open Monumenten Dagen July 2017

 

Schermopname (16)
WARMOND OPEN MONUMENTENDAGEN 2017

 

Boeren, burgers, buitenlui

 

Over Jannen met de pet en heren van stand

 

 

Inleiding

 

Image result for dorpsomroeperHet thema van de Open Monumentendagen 2017 is “boeren, burgers en buitenlui”. Het was de dorpsomroeper die op het dorpsplein van Warmond de mensen tot zich riep met: “boeren, burgers en buitenlui!” voordat hij het nieuws verkondigde. Nou klinkt zo’n opsomming natuurlijk prachtig, maar wie bedoelde de omroeper daar precies mee? De boeren zijn de inwoners van het platteland en de burgers de bewoners van de stad. Maar wie zijn die buitenlui? Zijn zij de bewoners van een buitenplaats? Of mensen die buiten de muren van de stad wonen?

 

Buitenlui zijn zeer waarschijnlijk de buitenstaanders, die niet in de betreffende stad of dorp thuis hoorden, bijvoorbeeld handelaren of mensen uit het "buitenland". Voor een enkeling staat de term “boeren, burgers en buitenlui” nog voor het gewone volk, maar voor de meeste mensen is het een vrolijke uitdrukking voor alle bewoners van Nederland. Het volgende  verhaal gaat echter over boeren, burgers en arbeiders. De buitenlui waren hier tenslotte maar tijdelijk.

 

STANDEN EN KLASSEN

 

Standenmaatschappij: Adel, geestelijken en boeren (vanaf 8e eeuw)

 

Vroeger bestond een duidelijk onderscheid tussen verschillende groepen mensen. De feodale Middeleeuwen werden gekenmerkt door een standenmaatschappij van geestelijken, adel en een grote groep boeren. De adel is waarschijnlijk ontstaan uit vermogende boeren. In Warmond was veel grond in handen van meerdere adellijke heren en van de kerk en kloosters. De adel bestond hier allereerst uit de ambachtsheer, de heer van Warmond en bewoner van het kasteel. Hoewel hij als leenman het ambacht Warmond eigenlijk te leen had van de graaf van Holland, mocht hij hier zijn gezag uitoefenen. Toen de graaf het ambacht Warmond in 1402 tot ‘hoge heerlijkheid’ verhief, mocht de heer van Warmond hier ook eigen wetten voorschrijven en de doodstraf uitspreken. Andere adellijke heren en dames waren woonachtig op bijvoorbeeld huis Oud Teylingen (later bekend als Lockhorst), Endepoel en Alkemade. Ook welgeborenen behoorden tot deze hoge stand. Zij waren welgestelde boeren of afgezakte adel en vervulden vaak de functies van kerkmeester of armenmeester en schout/ baljuw. Deze laatste was een tijd woonachtig en werkzaam op Dorpsstraat 73, het latere postkantoor (nu ’t Huys Oudt Teylingen).

 

Van standen naar klassen: Burgers (vanaf 16e eeuw)

 

Door de opkomst van handel en steden, nam de macht van de burgers toe en veranderde onze samenleving meer en meer in een klassenmaatschappij. De inwoners van de stad konden nu ook rijk worden als handelaar, professor, hoge ambtenaar of fabrikant en zich ook een buitenplaats veroorloven buiten de stad. Vermogen, opleiding en werk bepaalden steeds meer de sociale status, niet de familieachtergrond.

 

Naar een klassenmaatschappij: Middenstand (vanaf 19e eeuw)

oude fotos winkels warmond 042Winkeltjes en werkplaatsen komen tenminste sinds de 16e eeuw voor in Warmond. Een voorbeeld is een bakkerij die al in 1569 op de Dorpsstraat wordt vermeld.
In het dorp kon men eigenlijk voor alles terecht. De opbrengsten van de boerderijen en ambachtelijke producten werden ook verkocht op de markt in Leiden of elders. Vanaf 1850 ontwikkelt de middenstand zich tot een belangrijke groep. Overal in Warmond ontstaan kleine en grotere winkels. Nu wordt in de maatschappij een meer economische verdeling naar inkomen zichtbaar: een bovenklasse van rijke burgers en handelaren, een middenklasse van winkeliers en van hen die geen zwaar handwerk doen (kantoorwerkers), en een onderklasse van fabriek- en landarbeiders.

 

Bovenklasse

Vanaf de 17e eeuw gingen ook rijke burgers tot de patriciërs (adel en oude families) behoren. Samen met de Heer of Vrouwe van Warmond vormden zij de bovenklasse. Zij woonden veelal op één van de buitenplaatsen langs het water (Leevliet, Ma Retraite, Middendorp en Groot Leerust) of de strandwal [Oostergeest en Weltevreden (Vroenhof)].

 

Middenklasse

In Warmond had je (tot niet zo lang geleden en volgens sommigen nog steeds wel) een groep zogenaamde notabelen, bestaand uit rijke burgers en belangrijke inwoners als de burgemeester, de wethouders, de notaris en de dokter. Of zij tot de hogere klasse of middenklasse behoorden hing af van hun rijkdom en toch ook nog wel van hun achtergrond.

De hoge middenklasse werd verder gevormd door welgestelde boeren, directeuren, ambtenaren en de schoolmeester. Die laatste woonde in wat nu Galerie De Pomp is. Tot de lage middenklasse rekenen wij de boeren, molenaars en kleine ambachtslieden als scheepmakers, molenbouwers en smid en zij die we later de kleine middenstanders gaan noemen, zoals bakker, slager en melkboer.

 

Onderklasse

De onderklasse tenslotte bestond uit boerenknechten, dagloners en arbeiders. Zij woonden vaak met grote gezinnen in armzalige kleine huisjes en waren in de winter soms tijdelijk werkloos en afhankelijk van steun van anderen of de armenzorg. Voorbeelden van deze huisjes vindt men aan de Melmansdam en in de recentere Bijleveldlaan.

 

DE BOEREN

 

Het landschap van Warmond

 

Warmond ligt in de Bollenstreek en het Groene Hart op een oude strandwal, aan de rand van de Kagerplassen. In de polders grazen niet alleen Blaarkoppen en Rijn- en IJsselvee (geschikt voor melk en kaasproductie), maar ook dikbilkoeien en Lakenvelders (voor malse biefstukjes). Op de geestgronden staan narcissen en andere bol- en knolgewassen. Het landschap van Warmond is daarmee een typisch agrarisch/ boerenlandschap.

 

Het ontstaan van het boerenlandschap: Akkerbouw en veeteelt

F2388,Han Koot achter paard aan het maaien in Kl

De eerste boeren leefden met hun vee onder één dak. Eigenlijk is er in de opzet van boerderijen in de loop der tijd weinig veranderd. Ook nu nog zijn het woongedeelte en de stallen veelal onder hetzelfde dak terug te vinden. Door de uitvinding van de ploeg en het gebruik van mest werd de opbrengst van de grond verhoogd, waardoor meer mensen gevoed konden worden en de bevolkingsgroei en de welvaart toe namen. De eerste boerderijen van Warmond lagen vóór de 10de eeuw op de hoge zandgronden van de oude strandwallen, en verschoven daarna naar de rand van de strandwal, waar de huidige dammetjes te vinden zijn. De natte veenweiden langs en op de Kagerplassen waren alleen geschikt voor veeteelt in de zomer, omdat alleen ‘s zomers bemaald werd.

 

Paulus Potter - Young Bull.JPGDe vele dammetjes, haaks op de Dorpsstraat tussen de boerderijen en huizen, zorgden niet alleen voor afwatering, maar werden ook gebruikt voor het laden en lossen van de schuiten. Want met de komst van windmolens aan het eind van de Middeleeuwen konden eindelijk de grote veengebieden ontgonnen worden, zoals de Hemmeerpolder en de Zwanburgerpolder aan de overzijde van de Leede. Vaak waren dit projecten van rijke heren en burgers. Zo werd Warmond bekend om zijn rundvee en ook Paulus Potter was zo onder de indruk van de Warmondse runderen, dat één van hen tot inspiratie diende voor het beroemde schilderij van De (Rode) Stier*, een vaalbonte heidekoe, een klein ras dat vroeger vrij algemeen was, maar is uitgestorven. De boeren van Warmond leefden vooral van de productie van kaas en boter, die per schuit naar de Leidse markt werd vervoerd. Warmond telt nog steeds een aantal kaasboerderijen.

 

 * Volgens de bekende Warmondse arts en natuuronderzoeker Johannes Le Francq van Berkhey (1729-1812)

 

Eén van de bekende kaasboeren is Theo Warmerdam van de Sophiahoeve. Zijn achternaam is verbonden met de oude weg (Warmonderdam) tussen Warmond en Sassenheim. Van alle achternamen in Warmond is Warmerdam nu nog het meest verbonden met onze omgeving (Meertens Instituut).

 

Akkerbouw

 

Tussen de boerderijen aan de Dorpsstraat en de Oude Toren lagen oorspronkelijk de (gemeenschappelijke) gronden met akkers en tuinderijen op de zanderige geestgrond. Hier werd graan en groente verbouwd. Nu liggen hier de moestuinen van De Krogt. Een oude betekenis van kroft is “akker op hogere grond .” In de vroege Middeleeuwen werd Warmond nog blootgesteld aan zandverstuivingen en overstromingen van de Rijn. Zo’n hoger gelegen kroft is dan een goede plaats voor akkerbouw.

 

Het boerenlandschap rond 1900: Bollenteelt

 

F0080,BollenlandDe Bollenstreek is niet altijd een bollengebied geweest. De teelt van bollen verspreidde zich vanaf de 16e eeuw langzaam van Haarlem richting Leiden. In de tweede helft van de 19e eeuw kreeg de Bollenstreek zijn volle omvang met de veelkleurige bollenvelden en typische bollenschuren. Warmond had altijd meer inwoners dan Sassenheim, maar dat veranderde snel. In Warmond was alleen de zanderige geestgrond aan de westkant van de Herenweg geschikt voor bollenteelt. Was in 1880 slechts drie hectaren met bollen ingepland, in 1900 bloeiden de tulpen en narcissen op 92 hectaren en in 1921 was bijna 30% van de Warmondse cultuurgrond geschikt gemaakt voor bollen (naar A. van Noort). De bollenteelt was blijkbaar een lucratieve bezigheid. Vooral de narcissen deden het goed in het beschutte Warmond en waren altijd de eerste die met hun knoppen boven de grond uitkwamen. Zo verdween de akkerbouw en werd Warmond een bollen- en veeteeltdorp.

 

Het boerenlandschap in de 20e eeuw: Mechanisatie en nieuwbouw

 

De grootste veranderingen in het boerenlandschap hebben plaats gevonden in de afgelopen eeuw. Door de mechanisatie en intensivering van de landbouw nam het aantal boerenbedrijven met 80% af en door ruilverkaveling werden de overgebleven boerderijen veel groter. De “romantische” kleine boerenbedrijven veranderden in grootschaliger landbouwbedrijven. Stedelingen wilden maar al te graag in de overgebleven monumentale boerderijen wonen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam door bevolkingsgroei (5 miljoen in 1900, 10 miljoen in 1950) behoefte aan nieuwe woningen. Alle dorpen in het Groene Hart kregen nieuwbouwwijken, veelal bewoond door forenzen. Zo werd in de jaren 70 ook de wijk Endepoel gebouwd.

 

Elk jaar stoppen veel boeren met hun bedrijf; 5% per jaar de laatste jaren. Anderen gaan op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten. Zo ontstonden aan het Oosteinde de vele campings met stacaravans, jachthavens en bed- and breakfasts. Een ludieke aanpassing is ook de boerengolf: lekker golfen tussen de koeienvlaaien zeg maar.

 

De Warmonderhof

 

F0315,Haghe Weide,tuinDe mechanisatie bracht ook een tegenbeweging op gang. Maar weinigen weten dat Warmond aan de basis staat van de biologisch-dynamische landbouw in Nederland, een beweging die juist grootschalige mechanisatie en gebruik van kunstmest afzweert en tijdens de bezetting verboden was. Gesteund door haar antroposofische moeder (mevrouw Rosenwald-Leemans, eigenaresse van landgoed Oostergeest), werd in 1947 door dochter Mieneke en haar man Klaas de Boer in het weiland achter de Oude Toren de eerste biologisch-dynamische opleiding gerealiseerd, dan nog De Teylingerhof genoemd. Deze kleine school was een interne middelbare agrarische opleiding voor leerlingen uit Nederland, maar ook uit Duitsland en Engeland. Al snel was de school te klein en werd gezocht naar andere locaties. Op het terrein van het “Engelse” landhuis Hagheweyde, van de sociaal bewogen bankier Emile Menten, kon de school uitbreiden. De helft van het huis werd zelfs ingericht als school en omgedoopt tot Warmonderhof. In 1971 verhuist het internaat naar 10 hectare grond bij Tiel (grond van mevrouw Verhoeff- van Beuningen) en later naar Dronten. Nog steeds heet de opleiding daar “de Warmonderhof”. (foto Hagheweyde voor de komst van de Warmonderhof)

 

Het boerenlandschap in 21e eeuw: Natuur en recreatie

 

De laatste tijd ligt de nadruk op kleinschalige recreatie en natuurontwikkeling. Nu bijna de helft van de Nederlandse bevolking in de stad woont, willen stadsbewoners graag in hun vrije tijd de natuur in. Of het boerenlandschap gerekend kan worden tot echte natuur is de vraag, maar veel mensen ervaren het landschap wel als zodanig. ‘s Zomers fietsen veel liefhebbers de Pontjesroute of wandelen/varen de Zwanburgerroute (VVV).

 

Warmondse boerderijen

 

F0273,Boerderij OosterwoudDe boerderijen in Warmond zijn van het Halletype. De boerderij wordt gevormd door een brede middenbeuk, de deel, waar graan gedorst kon worden en de twee zijbeuken, waar koeien met hun kop naar de deel stonden. Latere veeboerderijen hebben een smallere deel. In zo’n potstal loopt voor de koeien langs een voergoot en langs de muur de grup, een brede goot voor mest. Bovenin de nok was de taszolder. Aan de straatkant ligt het woonhuis, vaak afgescheiden van de veestal door een brandmuur. Warmondse boerderijen zijn veelal vaarboerderijen: de akkers liggen aan de Herenweg, maar de koeien grazen aan de overkant van De Leede en worden nog steeds per schuit over gevaren.

 

De boeren in onze weidestreken waren veelal welvarend, in tegenstelling tot de keuterboertjes, die boerden op de arme zandgronden van Drenthe of op de Veluwe. De oudste boerderijen hadden dan ook een stenen (melk)kelder met daarboven een opkamer. De opkamer was een net vertrek waar alleen de pachtheer gebruik van maakte of de boer zelf bij belangrijke gebeurtenissen. De opkamer werd ook wel de “stenen kamer’’ genoemd, omdat het oorspronkelijk het enige stenen onderdeel van de boerderij was (Jan Steenlaan 9-11). Naast de boerderij was vaak een zomerhuis gelegen, waar het gezin ‘s zomers leefde. Zo werd bespaard op huishoudelijk werk. Later werden veel zomerhuizen alleen voor kaasbereiding gebruikt en als woonruimte voor kinderen of grootouders (Jan Steenlaan 5-7 en 9-11). Van de vele karnhuizen, de plaats waar de melk tot boter en kaas werd verwerkt, resteert er nog eentje op de Wasbeeklaan 21 bij boerderij Nieuw Alkemade.

 

Warmondse bollenschuren

 

Van de Warmondse bollenschuren is nog een aantal prachtige exemplaren over. Achter Dorpsstraat 62a staat de oudste nog overgebleven bollenschuur. Een andere houten schuur staat aan de Burgemeester Nederburghlaan. Een goed voorbeeld van een latere stenen schuur is die van de firma Heyl uit 1902 op Dorpsstraat 19.

 

 

DE (Rijke) BURGERS

 

De aristocratie heeft eeuwenlang de bestuurlijke macht in handen gehad. Het zijn de adel en welgeborenen (oude families, patriciërs) die van vader op zoon en van aristocraat op aristocraat de belangrijkste posities innamen. Voor de gegoede burgerij was het ondanks haar toenemende rijkdom vrijwel onmogelijk dezelfde posities te verwerven als de aristocratie, met haar grondwettelijke voorrechten.

F1272,Postkantoor,huldiging P 

De gegoede burgerij wordt door handel, aandelen en de industrialisatie steeds belangrijker en rijker. Wanneer na de Franse overheersing de adel zijn voorrechten verliest, lijkt zijn einde aanstaande. De adellijke heren ruilen vaak onbezoldigde bestuursbanen in voor belangrijke functies in de industrie- of bankensector. Deze adellijke nazaten lijken op te gaan in de gegoede burgerij. Status is niet meer zo sterk afhankelijk van je achtergrond. De verdeling van Nederland in verschillende klassen wordt nu vooral bepaald door inkomen, eigen huis bezit en vermogen. Zo kocht burgemeester Tijken “gewoon” voor zijn vader een oud kasteel, slot Valckesteyn in Poortugaal. Maar ja, hij bezat al 20 huizen in Warmond, waaronder de buitens Middendorp en Leevliet. Theodoor Johan Bijleveld, hoogheemraad van Rijnland, woonde op de buitenplaats Weltevreden (Vroenhof) en bezat veel land en F3296, Persoonhuizen in Warmond. De vermogende Leidse lakenfabrikant Krantz kreeg begin 20e eeuw kasteel ‘t Huys te Warmont in handen. Allemaal mannen met veel status en rijkdom, maar zonder adellijke titel. Toch kreeg Warmond na de oorlog nog een Jonkheer von Fisenne als burgemeester.

 

Het adellijke en burgerlijke landschap

 

In Warmond heerste de heer van Warmond, terwijl ook andere adel hier woonde of een optrekje had. Door het bezit van gronden heeft de adel van oudsher een sociale verbondenheid gehad met de gemeenschap. Eerst droeg de adel vooral de verantwoordelijkheid voor de bescherming van de boeren in ruil voor goederen of belasting. Later speelde een gevoel van rentmeesterschap, in overdrachtelijke zin, een grotere rol. De zorg voor de aarde, de mensen en de natuur zien we nog steeds terug bij veel grootgrondbezitters. Zij zetten zich in voor het behoud van hun bijzondere kastelen, huizen en het landschap met hun vaak eeuwenoude geschiedenis (landgoed Oostergeest).

 

F3410,Machen, huisDe adel en rijke burgers hebben zo hun sporen achtergelaten in het landschap. Dat de strandwallen nog zo bosrijk zijn, komt voornamelijk, omdat er van oudsher werd gejaagd. Rond 't huys te Warmont en landgoed Oostergeest liggen nog fraaie parkbossen en noordelijk van Warmond bevindt zich een echte eendenkooi. Op buitenplaats Vroenhof zijn nog restanten aanwezig van de grote kassen, waarin vruchten, groenten en exotische bloemen werden geteeld. Ook bezit deze buitenplaats nog de oorspronkelijke zichtas richting de Leede.

Het beheer van de landgoederen en de huizen is echter kostbaar en veel eigenaren gaan, net als de boeren, op zoek naar nieuwe manieren van inkomsten genereren. Zo worden op landgoederen golfterreinen en campings gerealiseerd en de gebouwen tot appartementen, kantoor of hotel omgebouwd. Kastelen proberen bezoekers met markten en evenementen te lokken. Gelukkig worden de Warmondse buitenplaatsen en het kasteel nog (particulier) bewoond, wat vrij uitzonderlijk is.

 

In Zuid-Holland neemt het Zuid-Hollands Landschap het beheer van veel cultuurlandschap op zich, zo ook van ‘t Huys te Warmont, huis Rhijngeest in Oegstgeest en huis Berbice in Voorschoten. Andere eigenaren weten het beheer nog in eigen hand te houden, zoals landgoed Oostergeest, buitenplaats Vroenhof en kasteel Oud-Poelgeest.

 


DE ARBEIDERS

F1946, Scheepmakersdam

De keuterboeren, boerenknechten en dagloners vormden op het platteland eeuwenlang de onderlaag. Zij woonden in eenvoudige woningen met soms een eigen stukje grond voor gewassen en vee. Met de opkomst van de fabrieken in de stad, ontstond een nieuwe onderklasse van veelal ongeschoolde arbeiders, die zwaar en slecht betaald werk deden. Maar ook op het platteland komt industrie op. Eeuwenlang kent  Warmond scheeps- en molenmakers en andere ambachtelijk handwerkslieden. Van een soort industrie is pas sprake bij de bouw van drie kalkovens op de plaats van Kasteel Lockhorst of Oud Teylingen. Ze waren van 1865 tot 1930 in bedrijf. Voor de arbeiders werden kleine woningen gebouwd in de Bijleveldlaan en voor de eigenaar en directeur Huize Gerto. In 1917 werd houtfabriek Padox (Panagro) opgericht in de Veerpolder, een belangrijke werkgever. Dit bedrijf bouwde de 117 houten Finse scholen na de oorlog en een viertal houten modelwoningen aan de Burg. Ketelaarstraat en de Herenweg.

 

Vrouwen

 

F0327,WalenkampF0018,GroepVrouwen komen er in de geschiedschrijving vaak bekaaid vanaf. Veel vrouwen werkten echter in het bedrijf van hun man. Zo hielpen (en helpen) de Warmondse boerinnen bij het maken van kazen. Werken buitenshuis was vaak noodzakelijk voor arme vrouwen en jonge meisjes. Welgestelde dames hadden meerdere vrouwen in dienst om te koken, schoon te maken en voor de kinderen te zorgen. Deze vrouwen uit gegoede milieus vochten om te mogen werken. Arme vrouwen moesten wel werken; in de huishouding; in de zorg in gast- of weeshuis; als naaister of weefster. Er waren ook beroepen, die echt alleen door vrouwen werden gedaan, zoals baker (kraamverzorgster) en vroedvrouw (verloskundige). Lange tijd werd echter getwijfeld of vrouwen wel kennis en kracht genoeg hadden om zware bevallingen te begeleiden. Feit is dat veel kinderen en moeders overleden in het kraambed. Zo was er in de 18e eeuw het geval van een vrouw in barensnood in Sassenheim, wier radeloze man 6 uur lang op weg was om hulp te vinden. Zijn zoektocht bracht hem langs Lisse en Hillegom. Uiteindelijk vond hij de vroedvrouw van Warmond bereid te helpen. De pasgeboren tweeling overleefde het voorval, maar de moeder helaas niet. (Lucina ontdekkende…, C. Terne).

 


VERSCHILLEN IN RIJKDOM

 

Om een indruk te krijgen van de verschillen in rijkdom tussen de inwoners van Warmond geeft de vergelijking van boedelinventarissen uit de 18e eeuw een goed beeld. (Heeren en Bueren, Warmelda 1969).


1. De weduwe van François, Graaf de Rayneval, laat bij haar overlijden de rijk ingerichte buitenplaats Schoonoord in Warmond achter vol met meubilair en sjieke voorwerpen van glas, tin en koper, en twee Chinese schilderijen. Het servies bestond uit een enorme hoeveelheid porseleinen kopjes en schotels, theepotten, kannen en borden. De garderobe van deze rijke dame omvatte een grote hoeveelheid kleding, 18 paar schoenen en enorm veel sieraden met zilver en parels. In de voorraadkelder lagen 280 flessen wijn. In de tuin stond een Vergulde Triton (zeegod). De man van Anna de Rayneval was een hoge ambtenaar in Suriname geweest en bezat ook plantages. Hij was een rijk man.


2. Peter van Egmond laat een boerderij achter met schuren, boomgaarden en bijna 30 hectare aan land. Aan de inboedel van de boerderij zien we dat we te maken hebben met een rijke boer. Ook zijn eerder overleden vrouw bezat vele kledingstukken maar een slag minder deftig. In huis stonden voorwerpen van glas, tin, aardewerk en koper, maar slechts 8 koppen van porselein. In de bijgebouwen had boer van Egmond voorwerpen en apparaten voor het maken van kaas. In de stal stond een paard, zo'n 20 koeien, een stier en 2 varkens.

3. Cornelis Klinkenberg was een arme man en landarbeider. Bij verkoop van de boedel bracht deze 113 gulden op. Wat eenvoudige meubels, twee tinnen kannen en oude kleding. Daarnaast wat gereedschap en huisraad en een houten bootje met twee riemen. Meer had Cornelis niet. Zijn eenkamerwoning huurde hij en sieraden of voorwerpen van glas, porselein of zilver bezat hij niet.

 

Armoede

 

Image result for catharina gasthuis leidenWat opvalt is, dat je als boer in deze streek kon leven als een voornaam man en vooral dat een landarbeider het aanzienlijk slechter had dan in onze tijd. Een groot aantal mensen leefde vroeger in armoede. De zorg voor deze mensen werd meestal georganiseerd vanuit de kerken. De armenmeester en weesmeester van de kerk, of het dorpsbestuur, hadden de zorg over de armen en de wezen. In Leiden waren weeshuizen en hofjes voor ouderen. 5% van de bevolking van Leiden was ondergebracht in gestichten en hofjes. Ook Warmonders waren betrokken bij de wees- en gasthuizen in Leiden. Zo waren zeven dames van Warmond, zoals Trijntje van Warmond en Grietje Clasen, regentes en bestuurster van het St. Catharina Gasthuis, de oudste zorginstelling van Leiden (dat overigens tot in de 18de eeuw eigenaar is geweest van boerderij “Weeswoning” in de Boterhuispolder, vandaar de naam). Het was voor rijke mensen gebruikelijk schenkingen te doen aan de kerkelijke en charitatieve instellingen. Zo erfde bijvoorbeeld in 1820 het rooms-katholieke Armenkantoor van Amsterdam de boerderij Zijleinde en de nabijgelegen herenwoning van de rijke kaaskoopman Dirk Bus.  (afbeelding St. Catharina gasthuis – website Catharinasteeg)

 

F1978, WaagdamTegenwoordig is onze definitie van armoede dat je sociaal niet meer mee kunt komen als je te weinig geld hebt. Vroeger betekende armoede letterlijk honger, ziekte en leven onder erbarmelijke leefomstandigheden. Bijstand of AOW bestond nog niet. Veel mensen kwamen (tijdelijk) terecht in de armenzorg en sommigen in een tuchthuis of werkkolonie. Zo werd de arme, in Warmond geboren, naaister Anna Spruit, 54 jaar, in 1851 naar het bedelaarsgesticht Ommerschans gestuurd. En hoewel deze werkkolonies bedoeld waren tot verheffing, bleken zij in de praktijk overvol en de omstandigheden bedroevend slecht. Anna zou een jaar later al overlijden.

In de 18e eeuw leidde de neergang van de textielindustrie tot 20% werkloosheid. In Leiden ontstonden verpauperde wijken en in dorpen achterbuurtjes met lage inkomens en slechte huizen. De Bijleveldlaan was zo'n arbeidersbuurt, ook wel bekend als de Blauwe buurt door de blauwige dakpannen (en niet door de hoeveelheid alcoholconsumptie).

 

HOEDEN EN PETTEN

 

F1633,Scholvinck,jubileum 22 febVoor de 19e eeuw kleedden mannen en vrouwen zich naar de voorschriften van hun eigen sociale klasse. Toch was daarna, ondanks het toenemende welzijn van de arbeiders, het onderscheid in sociale klasse het duidelijkst merkbaar aan de kleding. We gaan vanaf deze tijd spreken van “mode”, met name in de gegoede kringen.

 

F1451,Persoon, Mevrouw van NoortKenmerkend voor de lagere sociale klasse was het dragen van een pet. De hogere klasse droeg een hoed en herenpet in de vrije tijd. De gewone (boeren)vrouwen droegen eenvoudige kanten witte mopsmutsen, op zondag en belangrijke dagen versierd met zilveren of gouden oorijzers. Op de muts werd een strooien hoed gedragen. Welgestelde vrouwen droegen een lange muts met gouden oorijzers en een zwarte hoed.                                      

Jan met de Pet   

 

De gewone man, Jan met de Pet, droeg een pet. Ieder beroep had zijn bijpassende pet. De bakker, slager, de schilder en de schipper; allemaal dragen ze een ander soort pet. Op oude foto's van Warmond zien wij veel mensen met petten op. Een enkeling (de burgemeester, de notaris, de dokter of de schoolmeester) draagt een hoed. Ook de raadsleden dragen bij gelegenheid een hoed. De rest van de mannelijke bevolking heeft een pet op. De schilder, de schipper, de smit….. onderscheid moest er zijn!


 

 

Kom naar het mooiste terras van Teylingen in Park Groot Leerust voor een heerlijk kopje koffie, een broodje of glaswijn en geniet in alle rust. 

Wij zijn geopend als het weer het toelaat van April t/m Oktober en van 11h00 – 18h00.

 

U bent ook welkom in onze Bistro voor de beste steak uit Regio Leiden of voor andere gerechten uit onze op hout gestookte steenoven. Alleen op dinsdag gesloten.

 

Dorpsstraat 114, 2361 BP Warmond

Tel.: 071 – 341 18 26

 

 

info@dezon-bistrolacroute.nl / www.dezon-bistrolacroute.nl

 

 


Fietstocht Warmond en rondje Kaag

 

Van 77 naar 76

 

1.      Warmonder tolhek – Oranje Nassaulaan

Op de grens met Oegstgeest, bij de Haarlemmertrekvaart, staat een wit geschilderd smeedijzeren tolhek. Het hek stamt uit de 19e eeuw. Het hek toont de gekroonde wapens van de familie Van Limburg Stirum (bewoners van ‘t Huys te Warmont van 1840 - 1901) en van de gemeente Warmond.

 

Tol

Vanaf 1430 moest een ieder die Warmond binnen wilde, geld betalen aan de tolgaarder in dienst van de Heer van Warmond. De opbrengst was bedoeld om de brug, die het oorspronkelijke voetveertje uit de 17e eeuw verving, te onderhouden.

In 1950 betaalden inwoners van Warmond nog 1 cent, iemand van buiten Warmond 2 cent, een fietser 10 cent en een automobilist 20 cent. De tolheffing werd pas in 1954 afgeschaft.

 

2.      Malgré Tout - Oranje Nassaulaan 16

Het met riet gedekte en met kruisvensters uitgevoerde landhuis dateert uit circa 1912.

Voor het huis zwemmen nog altijd bijzondere vogels, een hobby van de oude heer Giesbers,

Erevoorzitter van de Koninklijke Nederlandse Vereniging Avicultura.

 

3.      Huize Gerto - Oranje Nassaulaan 22

Deze monumentale villa werd gebouwd voor Abraham Tegelaar, eigenaar/directeur van de kalkovens. Het huis is opgetrokken in de ‘Um 1800’-stijl, een conservatieve stroming met Berlage als belangrijkste architect.

 

Van 76 naar 52

 

4.      Stationskoffiehuis – Herenweg 1

Het stationskoffiehuis werd in 1898 gebouwd als uitspanning van het toenmalige stationnetje.

 

De trein in Warmond

In het begin van de 20e eeuw was een auto nog een zeldzaamheid. Men kwam dus met de trein en logeerde in Hotel De Zon of in de Stad Rome. Het station werd bezocht door vee- en bollenboeren, die kwamen laden en te lossen, studenten van het Groot Seminarie en welgestelden, die naar Warmond kwamen voor de watersport. In de trein waren voor hen drie klassen beschikbaar: de eerste klasse (deftig), de tweede klasse (netjes) en de derde klasse, voor de gewone reizigers - oorspronkelijk met houten banken. Begin jaren zestig is het stationnetje definitief gesloten en gesloopt.

 

5.      Boerderij Het Zwanenburg – Jan Steenlaan 5-7

Een typische Zuid-Hollandse boerderij, voorzien van een zomerhuis dat ‘s zomers bewoond werd, omdat men dan geen tijd had om de grote boerderij schoon te houden. Opmerkelijk is de ornamentering, de koeien- en paardenmedaillons en het Engelenraam in de topgevel en het “makelaartje” op het dak.

 

6.      Nieuw Endepoel - Jan Steenlaan 9-11

Een ZH-boerderij met rood-witte luiken uit de 17e eeuw. Ook deze boerderij is voorzien van een zomerhuis. De buitenkant verraadt ook iets van de indeling. Duidelijk is te zien dat hier sprake is van een “opkamer”, een nette kamer voor gebruik op belangrijke (feest-)dagen. Daaronder lag meestal de melkkelder, die half onder de grond lag en half boven de grond. De melkkelder moest niet alleen zo koel mogelijk zijn voor de opslag van boter en kaas, maar ook hoog genoeg liggen om boven de grondwaterstand te blijven en de kaas de gelegenheid te geven om te luchten.

 

U bent nu op de Jan Steenlaan. Ga nu terug naar de doorgaande weg – verderop is de Jan Steenlaan n.l. voor fietsers afgesloten vanwege de Schippertjesdagen. Na “De Vroenhof” (150 m. verderop) kunt u alsnog rechtsaf slaan.

 

7.      Buitenplaats Vroenhof – Herenweg 52

           

          Open Tuinen; vrije rondwandeling langs bijzondere bomen

          Proeverij van lekkers uit de tuinen

          Geopend op zaterdag en zondag van 10.00 uur tot16.00 uur

 

07-DSC06290 (Large)

Het huis, in eclectische stijl  is gebouwd in 1865. De (pronk)façade is bijzonder. Zo zie je aan de buitenkant Satirkoppen & ananasmotieven.

Het huis wordt al bijna 100 jaar bewoond door dezelfde familie. Zij nodigen u van harte uit om de tuinen te bekijken met zijn bijzondere bomen.

 

Sla na De Vroenhof rechts af (langs de AH) en neem een kijkje op de Schippertjesdagen.

09-SAM_1349 (Large) 

8.      Schippertjesdagen - Gemeentehaven

Ieder jaar wordt dit evenement gehouden als afsluiting van het waterseizoen. Het is een nautisch feest met sleepboten, bakdekkers, wedstrijden op en rond het water, schippertjeskoren, een feesttent en een nautische markt.

U kunt een kijkje nemen op de varende monumenten (naar verwachting rond 60 sleepboten) die liggen afgemeerd in de Leede, bij en rond de Gemeentehaven. Alle boten zijn feestelijk versierd.

 

9.      Gratis rondvaart Zaterdag en zondag van 11.00 – 16.00 uur.

U kunt, vanaf de laatste steiger op het eiland Koudenhoorn, gratis varen naar de Zwanburgermolen met de oude notarisboot ‘de Heere Schouten’.

 

10.  Varen naar de Zwanburgermolen

 

 

Gratis vaartocht:

Vanaf de laatste steiger op Koudenhoorn (meteen links over de brug), brengt de Heere Schouten u rechtstreeks naar de Zwanburgermolen.

1e afvaart vanaf 11.00 uur; laatste afvaart om 16.00 uur.

 

 

DSC07341Zwanburgermolen (1805) Zwanburgerpolder 3, 2361 CX Warmond (aan de Leede, tegenover het dorp, direct ten zuiden van het Huys te Warmont).

 

Toen vier kleine polders met elk een eigen molen, werden samengevoegd tot de Zwanburgerpolder, is deze grondzeiler gebouwd door de Warmondse timmerman Simon Paddenburg. De nieuwe molen heette in de volksmond de “Molen van Cozijn”, naar Arie Cozijn, molenaar van 1886 tot 1940. Het woonhuis werd in 1928 gebouwd. Naast de molen is een sluis, die diende voor het doorlaten van schuiten met vee, mest, etc.

De molen is sinds 1960 in het bezit van de Rijnlandse Molenstichting. De molenaars ontvangen u graag.

 

Vervolg uw weg door de Dorpsstraat (evenwijdig aan de doorgaande weg), dat is ook de route naar het volgende knooppunt.

 

11.  Bollenschuur van Heijl – Dorpsstraat 19

De bollenkweker Willem Heijl Sr. liet in 1902 dit woonhuis bouwen, met daaraan vast een bollenschuur. Het pand heeft een mansardekap, dat zorgt voor extra ruimte op zolder. Je kunt zien dat je met een bollenschuur van die tijd te doen hebt aan de openslaande ventilatie-deuren, die doorlopen tot aan de vloer.

 

12.  ‘t Pleintje bij de pomp - Dorpsstraat

Het pleintje was in de 17e eeuw al een levendig dorpscentrum, waar mensen voor vertier en vermaak bij elkaar kwamen en waar vermoeide reizigers onderdak konden vinden in één van de drie herbergen. Zo zal Jan Steen zich, in zijn Warmondse jaren waarschijnlijk hier, met zijn vrienden van de rederijkers, te goed hebben gedaan aan grote pullen bier.

 

De hardstenen Pomp

De hardstenen pomp uit 1871 was bedoeld als drinkwaterbron, maar was daar al in 1904 niet meer voor geschikt.

      

 

Het Oude Raadhuis – Dorpsstraat 36

 

Geopend op zaterdag en zondag van 11.00 uur tot 18.00. uur

 

11-DSC03960 (Large)

 

In 1867 werd Warmonds eerste Raadhuis gebouwd. Boven het bordes het persoonlijk wapen van de Heeren van Warmond - daarna Gemeentewapen van Warmond.

Het raadhuis deed ook dienst als politiebureau. Onderin het gebouw bevinden zich nog een drietal cellen. Het Oude Raadhuis wordt nu gebruikt als galerie.

 

De Oude School - Dorpsstraat 40

In 1860 kocht de gemeente grond om er een openbare school te bouwen. Theo Molkenboer was de architect van de nieuwe gemeenteschool. De school had twee klassen en heeft van 1862 tot 1934 dienst gedaan.

Het gebouw is nu een eethuis waarin vaak exposities worden gehouden.

 

 

Onderwijzerswoning  (Galerie  De Pomp) – Dorpsstraat 38

 

Geopend op zaterdag van 11.00 – 17.00 uur;  op zondag van 13.00 – 17.00 uur.

 

Het huis van de hoofdmeester is tegelijk met de school gebouwd. Later woonde hier politieagent Kaak.

 

Arbeiderswoning 1804 - Melmansdam 1

 

‘t Huys Oudt Teylingen – Dorpsstraat 73

Ooit baljuwhuis, later Post- en telegraafkantoor en nog later bedrijfsverzamelgebouw. Opvallend is de gebeeldhouwde deur van dit 18e eeuwse pand.

 

13.  Oudershoeve – Mijn Ouders Wens – Dorpsstraat 89 en 87

16-DSC07532 (Large)De Oudershoeve is een langhuisboerderij uit 1885. Boer Jan twee opvolgers: Jaap en Jan. Jaap kreeg de oude boerderij De Oudershoeve. Voor zoon Jan is in 1937 de boerderij “Ouderswens”/”Mijn Ouders Wens” gebouwd, achter de oorspronkelijke boerderij. Het is daarmee de jongste boerderij van de Dorpskern. De boerderij heeft een Zuid-Hollandse stal, dwz dat de koeien in de stal met de koppen naar elkaar toe staan. Het dammetje dat langs beide boerderijen loopt is de enige plek waar het slootje nog z’n oorspronkelijke functie van lossen- en laden heeft.

 

14.  Buitenplaats Groot Leerust met theekoepel – Burg. Ketelaarstraat 1

Het huis heeft veel illustere bewoners gekend o.a. grootgrondbezitter Hubertus Tijken en de burgemeesters. Abraham Nederburgh en August Schölvinck.

In 1947 verwierf de Gemeente Warmond het huis. De achtertuin, met theekoepel, werd het openbaar park van Warmond, waar geregeld festiviteiten worden georganiseerd.

 

 

Theekoepel, Park Groot Leerust      Geopend van 11.00 – 18.00 uur.

 

Bij mooi weer kunt u op het terras genieten van een heerlijk kopje thee of fris en van het mooie uitzicht over het water.

 

18a-SAM_3365 (Large)In dit park staat, aan de Leede, de fraaie 19e eeuwse theekoepel (gebouwd omstreeks 1815 en in 1989 gerestaureerd).

 








 

15.  Het bos

Het Huys ligt op de oostrand van de Warmondse strandwal omgeven door een parkbos (met o.a. eeuwenoude moerascipressen en veel taxusbomen) en waterpartijen. In de hoge bomen broeden elk voorjaar enkele tientallen blauwe reigers en men vindt hier de grootste kolonie rosse vleermuizen. Verder zijn er resten te vinden van een V1-lanceerbaan uit het einde van de Tweede Wereldoorlog. Bedoelde resten zijn betonnen fundamenten die een metalen constructie (de eigenlijke lanceerbaan) hadden moeten dragen. Maar verder dan het gieten van de fundamenten kwam het nooit, want ten tijde van de aanleg was de oorlog al bijna voorbij en de Duitse oorlogsmachine draaide niet zo best meer.

 

16.  Huys te Warmont – Herenweg  141

19-SAM_0785 (Large)Het Huys was oorspronkelijk een echt verdedigbaar kasteel. Cornelis Pieter, Baron van Leyden, verbouwde dit kasteel in een typisch 18e eeuws landhuis in neo-classicistische stijl, naar de mode van die dagen. In het fronton boven de ingang ziet u zijn familiewapen en dat van zijn echtgenote Hermina Jacoba gravin de Thoms (kleindochter van Hermannus Boerhaave). Wie naar de rechter voortoren kijkt ziet daar één van de oudste luidklokjes van Nederland hangen. Dit “Barbaraklokje” dateert uit 1392 en schijnt vóór de 18de-eeuwse verbouwing eerst in het westelijke gedeelte van het kasteel te hebben gehangen.

 





17.  Boerderij Weltevreden – Beatrixlaan 14 en 16

De Hofstede Weltevreden is een van de oudste boerderijen van Warmond en was al bekend voor 1600 als gemengd bedrijf met veeteelt, landbouw en visserij. Het areaal was voor deze tijd bijzonder groot (zo’n 26 ha.), zo groot dat een klokje op het dag nodig was om het personeel naar de boerderij te roepen voor het eten. De boerderij heeft een Lijkendeur. Deze deur wordt alleen geopend als er een overledene wordt uitgedragen.

 

De familie Heemskerk heeft de boerderij in 1803 bij toeval verworven. De boerderij werd geveild in het café/restaurant bij het Tolhek, maar de koper kon het geld niet op tafel leggen en meldde zich bij de boerderij aan de overzijde (Boerderij Overveer). Deze boer Heemskerk had meerdere opvolgers en aan een van hen (Leendert Heemskerk) deed de sombere koper zijn verplichting over.

 

Boerderij ‘de kleine Wereld’- Herenweg 100

Dit bescheiden boerderijtje werd ergens tussen 1860 en 1870 gebouwd.

 

Van 52 naar 51

 

18.  Boerderij Nieuw Alkemade – Wasbeeklaan 21

Deze oude boerderij bestaat uit twee delen. Het oudste deel is van 1617, te zien aan een dichtgemetseld raam, waar het jaartal op geschilderd is. Dat dichtmetselen werd gedaan om de personele belasting te ontlopen. Het andere deel, van de weg af gezien het linker deel, dateert uit 1846

 

 

19.  Boerderij van René en Fer Vergeer - Hemmeerpolder

 

Geopend op zaterdag en zondag van 10.00 uur – 16.00 uur.

 

 

23a-DSC02038 Hemmeerpolder (Large)De boerderij van de familie Vergeer ligt in de Hemmeerpolder. De boerderij zelf is een typische vaarboerderij. De koeien grazen vanaf medio april in de Zwanburgerpolder. Dicht bij de boerderij stond een molen om de polder droog te malen. Deze molen is vervangen door een motor dieselgemaal. Nu draait het gemaal op elektriciteit.

 

Muurschilderingen Spoortunnel Sassenheim

Kunstenares Judith van der Meer heeft twee muurschilderingen aangebracht met een bollenlandschap op de ene wand en een water- en polderlandschap op de andere wand, kenmerkend voor de gemeente Warmond en de gemeente Teylingen.

Van 51 naar 25

 

20.  Uitzichtpunt Kagerplassen – Kooipolder – Menneweg

25a-DSC01958 Uitzichtpunt Menneweg (Large)

De kooipolder heeft zijn naam te danken aan de waardevolle 17e eeuwse eendenkooi die daar ligt. Naast de eendenkooi (bij de T-splitsing rechts af) lag voorheen de vuilnisbelt van Sassenheim. Een doorn in het oog van veel bewoners. De belt is in 2012 voorzien van een dikke laag afdekgrond bestaande uit zand en 18e en 19e eeuws huisafval van de Gemeente Leiden, voorheen gebruikt om de dijken van de Boterhuispolder te versterken. Wie goed zoekt tussen het gras vindt misschien nog een pijpekopje.

Het uitkijkpunt “Kijk op het Blauwe Hart” biedt een schitterend panoramisch uitzicht over de Kagerplassen, de Kooipolder en de Hemmeerpolder. Nergens overzie je de Kagerplassen beter.

 

Van 25 naar 08

 

 

21.  Kaasboerderij Pennings (hoeve “Alida”) – Hellegatspolder 1, Warmond (einde 3e Poellaan, Lisse). Geopend op zaterdag van 10.00 uur – 16.00 uur.

 

 

De boerderij is, nadat de oude boerderij door brand verloren ging, herbouwd in 1930 en kreeg de naam “Alida”. De boerderij bestaat uit ruim 33 hectare grasland, 55 melkkoeien, 30 stuks jongvee en een aantal schapen en geiten. Vanaf het prille begin wordt er kaas gemaakt en verkocht. Sinds 2001 is zuivelboerderij Pennings een Landwinkels. Naast de boter, kaas en eieren is het assortiment uitgebreid met allerlei ambachtelijke producten.

 

1.      Gemaal De Leeghwater – Lisserdijk 5, Buitenkaag (Gem. Kaag en Braassem)

Gemaal De Leeghwater is gebouwd in 1845 door Jan Anne Beijerinck. Hij ontwierp ook de stoomgemalen De Cruquius en De Lynden, die tezamen met De Leeghwater in 3 jaar en 3 maanden de hele Haarlemmermeer droog pompten. In 1852 een technisch hoogstandje dat de aandacht trok uit de hele wereld. De Leeghwater, vernoemd naar Jan Adriaanszoon Leeghwater, is het oudste van de drie gemalen.

 

Keuzemoment:

Route 1: Vanaf 08 via Kaageiland richting Oud Ade 39 met het fietspontje (NB Maximaal 12 personen per keer)

Route 2: Of Vanaf 08 via Nieuwe Wetering 09 – 28 – 40 naar Oud Ade (7 km meer, maar u hoeft geen half uur te wachten op het pontje) 39 – zie kader.

 


ROUTE 1

 

2.      PONT 1 (voor alle vervoersmiddelen)

Neem contant geld mee voor de ponten. Pinnen is op de meeste ponten niet mogelijk!

 

Kaageiland – Gem. Kaag & Braassem

Kaag komt van het woord “kaghe/caghe”, wat buitendijks land betekent. Rond 1670 is men begonnen met inpolderen en ontstond een vissersdorpje met boerderijen. Het vochtige gebied is rijk aan weidevogels, waaronder grutto’s, kieviten, scholeksters en tureluurs. Op Kaageiland loopt een zogeheten laarzenpad langs het water en door het weiland. Het pad is na het broedseizoen (half juni) open voor publiek. Op Kaageiland staan meerdere monumenten waaronder b.v. het Veermanshuisje en de Ned. Herv. kerk

 

3.      Nederlands Hervormde Kerk - Julianalaan 7

Deze kerk is gebouwd in 1873. Voorheen stond hier een kapel, uit 1618, gewijd aan Maria Magdalena.

 

Inboedel en klok

Verschillende waardevolle voorwerpen stammen nog uit die kapel. Een zilveren avondmaalsstel uit 1654; een koperen lezenaar uit de 18de eeuw; een Statenbijbel uit 1729 en een voorzangersbijbel uit 1768. De luidklok uit 1675 is ouder dan de kerk zelf. Deze luidklok werd op 28 april 1943 door de bezetter uit de toren gehaald om, net als veel andere exemplaren, als grondstof te dienen voor de Nazi-oorlogsindustrie. De schipper liet zijn schip zinken op het IJsselmeer. Na de oorlog werden schip en lading geborgen en in 1946 hing de klok weer in de toren.

 

Boerderij - Julianalaan 16

Boerderij uit de 17e eeuw onder rieten wolfdak (een dak met afgeschuinde vlakken).

 

Boerderijtje - Julianalaan 20

Witgepleisterd boerderijtje, waarschijnlijk uit de 18e eeuw.

 

 

4.      Kaasmuseum De Kaagse Boer - Julianalaan 29 zaterdag en zondag van 10.00–18.00 uur.

 

Boerderij uit de 18e eeuw evenwijdig aan de weg en haaks hierop gebouwd een stal met rieten dak.

35b-DSC08838 (Large) 

PONTJE 2

 

5.      Fietspont ’t Heen en Weertje – tussen de knooppunten 08 en 39.

De fietspont vertrekt ieder heel en half uur bij Hoogenboom, Julianalaan 72. Eerste afvaart 10.00 uur; laatste afvaart 17.30 uur naar Camping 't Haasje.

 

NB Het fietspontje mag maximaal 12 personen per keer vervoeren. De wachttijd kan daardoor oplopen. Bij harde wind vaart het fietspontje niet. De route loopt dan langs Nieuwe Wetering (Route 2, vanaf knooppunt 08).

 

6.      Vrije en Lage Boekhorst met rechthuis - Boekhorsterweg 11 (Gemeente Oud Ade)

Dit ambacht, een gebied met eigen bestuur en rechtspraak, bestond uit een warande (een besloten jachtterrein) en een viertal percelen waaronder een hoge en een lage weide. De Vrije en Lage Boekhorst was een hoge Heerlijkheid en moet niet verward worden met het Huis te Boekhorst dat in de gemeente Noordwijk is gelegen. Historisch is er wel een band die tenminste teruggaat tot 1429 toen de heer van Noortwyk de Laage Boekhorst beleende. Hij moest zich ’Van de Boekhorst’ gaan noemen als hij de heerlijkheid in Noordwijk wilde erven. De naam “de Laage Boekhorst” is verwarrend, omdat het om een hoge heerlijkheid gaat. Wellicht dat de lage ligging ten opzichte van de hoger gelegen Hooge Boekhorst in Noordwijk daar de oorzaak van is.

 

Het Rechthuis is gebouwd rond 1750. Het is ook, waarschijnlijk tot de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden, gebruikt voor de rechtspraak. Dat ging er bepaald niet zachtzinnig toe, getuige het galgenveld dat er bij was. Wel is er juridische strijd gevoerd over de vraag of er wel eigen rechtspraak mocht plaatsvinden. Maar de procureur-generaal bij het Hof van Holland, Zeeland en Westfriesland heeft dat in de 18e eeuw erkend.


Met de eenheidsstaat die onder de Bataafse Republiek, het Koninkrijk Holland onder Lodewijk Napoleon, en het Franse keizerrijk tot stand kwam, werden gemeenten geïntroduceerd waarin de ambachten en de heerlijkheden opgingen. Per 1 januari 1812 werd de Vrije en Lage Boekhorst ingedeeld bij de gemeente Noordwijkerhout, die overigens 10 kilometer verderop was gelegen. Dat was natuurlijk een onwerkbare situatie. Onder het Koninkrijk der Nederlanden werd de Franse gemeentelijke indeling in 1817 weer herzien.

 

De Vrije en Lage Boekhorst werd losgemaakt van Noordwijkerhout en een zelfstandige gemeente van 35 ha. Een zeer kleine gemeente, want in 1855 telde de gemeente maar 53 inwoners. Naar alle waarschijnlijkheid waren de functie van burgemeester en secretaris of ambtenaar heel kleine deeltijdfuncties. En meer dan tien percent van de inwoners was gemeenteraadslid! Pas per 1 januari 2009 wijzigde die situatie weer en werd de Vrije en Lage Boekhorst deel van de gemeente Kaag en Braassem.


Ooit is er een plan gemaakt om de Laage Boekhorst beter te ontsluiten door “aan den Zyldyk en dus van de Stad Leyden door de Vrye en Laage Boeckhorst een weg te maaken door de Rypweetering, Nieuwweetering, Roelofarendsveen en Oude Weetering tot aan Lymuyden en zo vervolgens tot Amsteldam.” Dat is er nooit van gekomen, waardoor het nog steeds een prachtig gebied is om met de fiets te doorkruisen.

 

Boerderij 17e eeuw, Boekhorsterweg 1

 


ROUTE 2

 

Rijdt u van 08 via Nieuwe Wetering 09 – 28 – 40  naar Oud Ade, dan komt u langs onderstaande bezienswaardigheden. Hier sluit u bij knooppunt 39 weer aan op de route.

 

De Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder is de ruim 60 kilometer lange ringvaart die rondom de Haarlemmermeerpolder loopt. In 1839 is begonnen met graven door duizenden arbeidskrachten. De vaart is gegraven door het oude land, langs het toenmalige meer.

 

Nieuwe Wetering (Gem. Kaag & Braassem)

De naam Nieuwe Wetering wordt rond 1342 voor het eerst genoemd. Het dorp dat aan de Nieuwe Wetering ligt kreeg gemakshalve ook die naam. Het water was een soort trekvaart, compleet met jaagpad, waar de huizen langs zijn gebouwd (lintbebouwing).

 

Rijpwetering (Gem. Kaag & Braassem)

De naam Rijpwetering komt het eerst voor rond 1342. Het dorp is van oorsprong gericht op de veeteelt. Inwoners van Rijpwetering worden Rippers genoemd. Via het meertje Koppoel is Rijpwetering verbonden met de Kagerplassen.

 

Herberg “De Vergulden Vos” – Koppoellaan, Rijpwetering (bocht Ripselaan)

Deze herberg diende van ouds tot Regthuys van Alkemade. Ook de Waag was hierin gevestigd. Het voorste gedeelte was de gelagkamer; het middelste gedeelte de rechtkamer en aan de noordwestkant de waag. Verder lag aan de oostkant de gevangenis door de Rippers "de Hel" genoemd.

 

Oud Ade (Gem. Kaag en Braassem)

Oud Ade ligt in de Vrouw Vennepolder en de Akkerslootpolder. Voor het droogmaken van beide polders zijn molens gebruikt, die nu nog intact zijn. In 1731 stonden in Oud Ade slechts drie boerderijen. Het is een relatief jong dorp, ontstaan in het begin van de 19e eeuw rond de rooms-katholieke kerk.

 

 

 

 

R.K. Sint Bavokerk met pastorie - Leidseweg 4-6, Oud Ade

De kerk werd gebouwd op de plaats van een kerk uit 1845 door Theo Molenboer (die ook diverse bouwwerken in Warmond en Leiden op zijn naam heeft staan). Helaas was dit niet een van zijn beste werken, want het gebouw bleek al na 20 jaar zo slecht dat de kerk vervangen moest worden. De architect van de nieuwe kerk was Herman Jan van den Brink.

 

Hier sluit route 2 weer aan op route 1

 


Van 39 naar 81

 

 

7.      Vrouw Vennemolen – Leidseweg 3, Oud Ade

 

Geopend.

 

44a-DSC07388 Vrouw Vennemolen (Large)

“De trots van Oud Ade.”

In 1632 werd “De Vrouw Venne” gebouwd op de plaats waar ze nu nog staat, samen met een “verlaet”. Een “verlaet” is een schutsluis die het niveau overbrugt tussen de lager gelegen polder en de hoger gelegen vaart. Herbouwd in 1835.

 

Vennemeer – een ondiepe veenplas, verbonden met de Kagerplassen

Hitlers Jeugdstorm had niet alleen een Nederlandse tak, maar vanaf september 1942 ook een Marine-jeugdstorm. Waarom de keuze (voor jongen van 10-14 jaar) op jachthaven “De Leede” aan het kleine Vennemeer viel is niet geheel duidelijk. Het uniform bestond uit een zwarte, korte broek en stropdas met lichtblauwe blouse. Leider werd Mart de Groot. Hij leed aan grootheidswaanzin en aan een ongebreidelde neiging tot opscheppen.

Om de zoveel tijd verscheen er weer een groep jongens om lichamelijk en geestelijk gedrild (afgesnauwd) te worden. Hun verblijf aan de jachthaven duurde meestal een week of drie.

Helaas koos een deel van de bemanning van de Lancaster bommenwerper die een noodlanding in de Lakerpolder had moeten maken, uitgerekend de boten van de Jeugdstorm om zich in te verschuilen. Het vervolg laat zich raden. Zij werden gearresteerd en als krijgsgevangenen naar Duitsland getransporteerd. Overigens hebben alle 7 bemannings-leden de oorlog overleefd.

 

8.      Boerderijcomplex Mijn ouders Wensch - Leidseweg 46, Oud Ade

Dit gemeentelijk monument is gebouwd in 1890.

 

Boerderij “De Weeswoning” - Langebrug 2

De boerderij werd zo genoemd omdat ze vanaf 1509 maar liefst 223 jaar in handen van het Heilige Geest Weeshuis in Leiden was.

50b-DSC07473 Boterhuispolder (Large)

Van 81 naar 78

 

De Boterhuispolder

De polder uit 1634 is genoemd naar ‘t “Butterhuys” bij boerderij “Tingnagel”. De elf kleine molens van de oorspronkelijke poldertjes werden vervangen door één (wip)molen.

 

Boerderij Boterhuispolder (voorheen Zijleinde) - Zijldijk 8

In de 16e eeuw was boerderij ‘Syl-Ende’ in handen van de huiszittenmeesters van de St. Pancrasparochie in Leiden. Zij waren verantwoordelijk voor de bedeling en verzorging van thuiszittende armen. Door boerderijen te verpachten (verhuren) kon daarvoor worden gezorgd. Deze oude boerderij staat nu bekend als de ‘lakenvelderboerderij’. De Lakenvelder is een zeldzaam, oudhollands koeienras dat als sierrund werd gehouden bij kastelen en landhuizen. Kenmerkend is de witte band die als een ‘laken’ over rug en buik loopt.

 

Keuzemoment

Van 78 Via 01 - 06 terug naar Warmond

 

PONTJE 3

 

9.      Pontje over de Zijl           Vaart op zaterdag en zondag van 10.00 – 18.00 uur.

De Zijlpont vaart al 24 jaar over De Zijl tussen de Zijldijk en de Broek- en Simontjespolder. En al die tijd met dezelfde schipper, James Taghavi. De pont stamt uit 1955.

 

10.  Broekdijkmolen Geopend van 10.00 – 17.00 uur. Broekpolder 1 (zuidzijde Grote Sloot) aan de noordrand van de Leidse Merenwijk, 2361 PA Warmond

 

DSC03748 BroekdijkmolenDe poldermolen is gebouwd in 1840, ter vervanging van de oude molen, die zuidelijk van de huidige molen stond, door Joh. Oudshoorn en Th. Melman voor ƒ 13.839,00. In 1862 is hij afgebrand en direct herbouwd. Tijdens de grote storm in november 1972 sloeg de molen op hol en vloog wederom in brand. In 1976 is de molen weer herbouwd met gebruikmaking van het achtkant uit de Waarderpolder- molen bij Haarlem. Sinds 1986 is de Rijnlandse Molenstichting eigenaar.

 

De Broekdijkmolen is wandelend of fietsend te bereiken vanuit Warmond en ligt op 2,5 km afstand van de Gemeentehaven. Loop of fiets richting Oegstgeest. Bij de verkeerslichten links af, richting Veerpolder en blijf langs de weg, richting Dekker Tennis. Voorbij Dekker over het bruggetje links af, langs het golfterrein en het water de Groote Sloot.

 

Of van 78 naar 85 richting Leiderdorp

 

Bedankt voor uw belangstelling en graag tot een volgende keer!

 

Comité Open Monumentendagen Warmond:

Eppo van Bolhuis, Jan Paul Kruimel, Henny Langenberg, Clara Leenstra, Ruud van der Loos.

 

Wij bedanken: Anja Schrage en Mathieu Fannee voor hun inzet en advies; de schippers van de Heere Schouten, de molenaars van de Zwanburgermolen en de Broekdijkmolen en Boerderij Vergeer.